ამაზონის უნესტრო ფუტკრებს სამართლებრივი უფლებები მიენიჭათ

ამაზონის რეგიონში გავრცელებული უნესტრო ფუტკრები მსოფლიოში პირველი მწერები გახდნენ, რომლებსაც ოფიციალურად მიენიჭათ სამართლებრივი უფლებები. ეს უპრეცედენტო გადაწყვეტილება გარემოსდამცველებსა და მეცნიერებს იმედს აძლევს, რომ მსგავსი ნაბიჯები სხვა ქვეყნებსა და რეგიონებშიც გადაიდგმება ფუტკრებისა და ბიომრავალფეროვნების დასაცავად.

ახალი დადგენილების მიხედვით, პერუს ამაზონის ფართო ტერიტორიაზე მცხოვრებ ადგილობრივ უნესტრო ფუტკრებს — რომლებიც ევროპული თაფლის ფუტკრებისგან განსხვავებით ნესტარს არ ფლობენ — ახლა კანონით აქვთ არსებობისა და განვითარების უფლება.

რატომ არიან უნესტრო ფუტკრები ეკოსისტემისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი

უნესტრო ფუტკრები კოლუმბამდელი ეპოქიდან მოყოლებული მოჰყავდათ და უვლიდნენ ამაზონის მკვიდრი მოსახლეობები. ისინი ითვლებიან ტროპიკული ტყეების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს დამამტვერიანებელ მწერებად, რომლებიც უზრუნველყოფენ:

• ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებას
• ეკოსისტემების სტაბილურობას
• სასოფლო-სამეურნეო კულტურების გამრავლებას

მსოფლიოში ცნობილი დაახლოებით 500 უნესტრო ფუტკრის სახეობიდან ნახევარზე მეტი ამაზონში ცხოვრობს და ტყის ფლორის 80%-ზე მეტის დამტვერიანებაში მონაწილეობს, მათ შორის ისეთი კულტურების, როგორიცაა კაკაო, ყავა და ავოკადო.

საფრთხეები, რომელთა წინაშეც უნესტრო ფუტკრები დგანან

მეცნიერების შეფასებით, უნესტრო ფუტკრები დღეს ერთდროულად რამდენიმე სერიოზული საფრთხის წინაშე არიან:

• კლიმატის ცვლილება
• ტროპიკული ტყეების გაჩეხვა
• პესტიციდებისა და ჰერბიციდების გავრცელება
• კონკურენცია ევროპულ და აფრიკანიზებულ ფუტკრებთან

კვლევებმა ასევე აჩვენა, რომ უნესტრო ფუტკრების მიერ წარმოებულ თაფლში პესტიციდების კვალი აღმოჩნდა, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ხშირად იზოლირებულ და ინდუსტრიული სოფლის მეურნეობისგან შორეულ ტერიტორიებზე ცხოვრობენ.

სამართლებრივი უფლებების მინიჭება — გარდამტეხი ნაბიჯი ბუნების დაცვისთვის

კონსტანცა პრიეტო, Earth Law Center-ის ლათინური ამერიკის დირექტორი, აღნიშნავს:

„ეს დადგენილება გარდამტეხ მომენტს აღნიშნავს ჩვენს ურთიერთობაში ბუნებასთან — ის უნესტრო ფუტკრებს ხილულს ხდის და აღიარებს მათ უფლებების მქონე სუბიექტებად.“

მსოფლიოში უპრეცედენტო ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა პერუს ორ რეგიონში და ეფუძნება მრავალწლიან კვლევასა და ადვოკატირების კამპანიას, რომელსაც ხელმძღვანელობდა Amazon Research Internacional-ის დამფუძნებელი როსა ვასკეს ესპინოსა.

მეცნიერული აღმოჩენები და მკვიდრი ცოდნის მნიშვნელობა

უნესტრო ფუტკრების კვლევა 2020 წელს დაიწყო, როდესაც მათი თაფლის ქიმიურმა ანალიზმა გამოავლინა ასობით ბიოაქტიური ნაერთი, რომლებსაც გააჩნიათ:

• ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება
• ანტივირუსული და ანტიბაქტერიული თვისებები
• ანტიოქსიდანტური ეფექტი
• პოტენციური ანტიკიბოსური მოქმედება

ამასთან, უნესტრო ფუტკრებს განსაკუთრებული კულტურული და სულიერი მნიშვნელობა აქვთ ამაზონის მკვიდრი ხალხებისთვის, მათ შორის აშანინკასა და კუკამა-კუკამირიას თემებისთვის.

კანონი, რომელმაც უნესტრო ფუტკრები დაიცვა

2024 წელს ჩატარებულმა ეკოლოგიურმა დამაპინგებამ ცხადყო პირდაპირი კავშირი ტყეების გაჩეხვასა და უნესტრო ფუტკრების რაოდენობის შემცირებას შორის. სწორედ ამ მონაცემებმა შეუწყო ხელი კანონის მიღებას, რომელმაც ისინი პერუს ადგილობრივ სახეობებად აღიარა — რაც ავტომატურად ავალდებულებს სახელმწიფოს მათ დაცვას.

დადგენილებებით უნესტრო ფუტკრებს მიენიჭათ:

• არსებობისა და განვითარების უფლება
• სუფთა და დაუბინძურებელი ჰაბიტატის შენარჩუნება
• სამართლებრივი წარმომადგენლობა საფრთხის ან ზიანის შემთხვევაში

გლობალური გამოხმაურება და მომავალი პერსპექტივა

ინიციატივამ უკვე გამოიწვია საერთაშორისო მხარდაჭერა — Avaaz-ის გლობალურმა პეტიციამ 386,000-ზე მეტი ხელმოწერა მოაგროვა, ხოლო სხვადასხვა ორგანიზაციები ბოლივიიდან, ნიდერლანდებიდან და აშშ-დან გეგმავენ მსგავსი სამართლებრივი მექანიზმების დანერგვას საკუთარ ქვეყნებში.

ექსპერტების შეფასებით, ეს ნაბიჯი შეიძლება გახდეს გლობალური პრეცედენტი, თუ როგორ შეიძლება ბუნებას სამართლებრივი სტატუსი მიენიჭოს.

უნესტრო ფუტკრების სამართლებრივი აღიარება არა მხოლოდ ეკოლოგიური გამარჯვებაა, არამედ ძლიერი სიგნალი იმის შესახებ, რომ ბუნების დაცვა შესაძლებელია მეცნიერების, სამართლისა და მკვიდრი ცოდნის ერთობლივი ძალისხმევით. ეს გადაწყვეტილება კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმ ფაქტს, რომ ადამიანისა და გარემოს თანაცხოვრება ურთიერთპატივისცემასა და დაცვაზე უნდა იყოს დაფუძნებული.