ლოს-ანჯელესის კომპანია Heart Aerospace-ის ელექტროთვითმფრინავმა X1 12 აგვისტოს ნიუ-იორკის შტატში პირველი ფრენა შეასრულა: 27 წუთი ჰაერში, 335 მეტრ სიმაღლეზე, მთლიანად ბატარეებზე. კომპანიის თქმით, ეს ყველაზე დიდი ბატარეაზე მომუშავე თვითმფრინავია, რომელსაც კი უფრენია — და ამ ფრენაზე დაახლოებით 5 დოლარის ელექტროენერგია დაიხარჯა.
საცდელი მანქანა, არა სამგზავრო ლაინერი
X1-ის ფრთების გაშლა 32 მეტრია, სიგრძე — 23, ასაფრენი წონა კი 11 340 კილოგრამს აღემატება. ბორტზე მხოლოდ ერთი პილოტი იყო, მგზავრების გარეშე. ფრენა აშშ-ის ავიაციის ფედერალურმა ადმინისტრაციამ (FAA) სპეციალური, საცდელი კატეგორიის სერტიფიკატით დაუშვა — ეს ნებართვა ექსპერიმენტულ ტექნიკას ეძლევა და კომერციულ ექსპლუატაციასთან კავშირი არ აქვს.
პროგრამა მოიცავდა ბილიკზე მოძრაობას, აფრენას, ასვლას, მანევრირებას და დაფრენას. ელექტროძრავებმა ერთ მეგავატზე მეტი სიმძლავრე გასცეს. ფრენა პლატსბურგის (Plattsburgh) საერთაშორისო აეროპორტიდან შედგა — ეს რეგიონული აეროპორტია, რომელიც 20-ათასიან თემს ემსახურება.
X1 თავად სამგზავრო თვითმფრინავი არ არის. ეს დემონსტრატორია: სრული ზომის საცდელი მანქანა, რომელზეც კომპანია იმ ტექნოლოგიებს ამოწმებს, რომლებიც მომავალ სამგზავრო მოდელში უნდა გადავიდეს.
„X1-ის პირველი ფრენით Heart Aerospace-მა აჩვენა, რომ ელექტროფრენა კომერციული ლაინერის მასშტაბზეც შესაძლებელია“, — განაცხადა კომპანიის დამფუძნებელმა და ხელმძღვანელმა ანდერს ფორსლუნდმა (Anders Forslund).
რას ნიშნავს ხუთი დოლარი და რას არა
კომპანიის მონაცემით, ფრენაზე დახარჯული დენი დაახლოებით 5 დოლარი დაჯდა. Heart Aerospace ამ ციფრს ავიასაწვავის ფასს უდარებს: 7 აგვისტოს დამთავრებულ კვირაში საშუალო მსოფლიო ფასი გალონზე 3,5 დოლარი იყო — წინა წელთან შედარებით 63 პროცენტით მეტი.
შედარება მხოლოდ ენერგიას ეხება. ფრენის რეალურ ღირებულებაში შედის ეკიპაჟის ანაზღაურება, აეროპორტის მოსაკრებლები, დაზღვევა, ტექმომსახურება და ბატარეების ცვეთა — არც ერთი მათგანი ხუთ დოლარში არ არის ჩათვლილი. ციფრი აჩვენებს, რამდენად იაფია თავად ელექტროენერგია საწვავთან შედარებით, და არა იმას, რამდენი დაუჯდება ავიაკომპანიას ერთი რეისი.
რატომ არის ბატარეა თვითმფრინავისთვის რთული
ელექტროავიაციის მთავარი დაბრკოლება ფიზიკაშია. ბატარეა ერთ კილოგრამზე გაცილებით ნაკლებ ენერგიას ინახავს, ვიდრე ავიასაწვავი. რაც უფრო დიდია თვითმფრინავი, მით უფრო მძიმეა ბატარეების ბლოკი — და მით ნაკლები ადგილი რჩება მგზავრებისთვის, ბარგისა და ტვირთისთვის.
მეორე განსხვავებაც არსებობს: ჩვეულებრივი თვითმფრინავი ფრენის განმავლობაში მსუბუქდება, რადგან საწვავს წვავს. ელექტროთვითმფრინავი კი ბატარეების იმავე წონას აფრენიდან დაფრენამდე ატარებს.
შემდეგი ეტაპი — 30-ადგილიანი ES-30
X1-ზე მიღებულ მონაცემებს კომპანია ES-30-ისთვის იყენებს. ეს 30-ადგილიანი ჰიბრიდულ-ელექტრული რეგიონული თვითმფრინავია, რომლის ექსპლუატაციაში შესვლასაც Heart Aerospace 2031 წლისთვის გეგმავს.
„ჰიბრიდული“ აქ იმას ნიშნავს, რომ ბატარეებს წვის ძრავიანი გენერატორი დაემატება. მწარმოებლის მონაცემებით, მხოლოდ ბატარეაზე ES-30 დაახლოებით 200 კილომეტრს გაფრინდება, გენერატორთან ერთად კი — 800-მდე. სწორედ ეს განსხვავება აჩვენებს, სად გადის დღეს სუფთა ელექტროფრენის რეალური ზღვარი.
კომპანია ვარაუდობს, რომ ES-30-ის ექსპლუატაცია იმავე კლასის ჩვეულებრივ რეგიონულ თვითმფრინავზე 40 პროცენტით იაფი იქნება — ძირითადად იაფი ენერგიისა და უფრო მარტივი ტექმომსახურების ხარჯზე, რადგან ელექტროძრავას ბევრად ნაკლები მოძრავი ნაწილი აქვს. ეს ჯერჯერობით პროგნოზია, არა გაზომილი შედეგი.
მოდელით უკვე დაინტერესდნენ ავიაკომპანიები United Airlines, Air Canada და JSX; კომპანიის ცნობით, დამკვეთების ვალდებულებები 9,4 მილიარდ დოლარს აღწევს. პირველ საწარმოო ES-30-ს ლოს-ანჯელესში აწყობენ, ფრენითი ტესტები კი 2028 წლიდან იგეგმება.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი
Heart Aerospace 2018 წელს შვედეთის ქალაქ გოთენბურგში დაარსდა და 2025 წელს ლოს-ანჯელესში გადავიდა. ის იმ კომპანიების იმ ჯგუფშია, რომლებიც ელექტროფრენას ჯერ მოკლე მარშრუტებზე ცდიან — შორ მანძილებზე ბატარეები ჯერ არსად ჰყოფნის.
ერთი 27-წუთიანი ფრენა ელექტროავიაციის მთავარ პრობლემას — წონასა და მანძილს — არ ხსნის. მაგრამ პირველად აჩვენა, რომ ლაინერის ზომის მანქანის ბატარეებზე აწევა შესაძლებელია. დანარჩენი უკვე იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწრაფად გაუმჯობესდება ბატარეები — თვითონ კომპანიაც სწორედ ამაზე ამყარებს იმედს.
