ექიმები აცხადებენ, რომ მათ შეძლეს მანამდე შეუძლებლად მიჩნეული შედეგის მიღწევა — მხედველობის აღდგენა და სიბრმავის თავიდან აცილება იმ ადამიანებში, რომლებსაც თვალის იშვიათი, მაგრამ სახიფათო მდგომარეობა აქვთ, რომელსაც თვალის ჰიპოტონია (hypotony) ეწოდება.
ლონდონში მდებარე Moorfields-ის საავადმყოფო მსოფლიოში პირველი სპეციალიზებული კლინიკაა ამ დაავადებისთვის. პილოტური კვლევის შედეგების მიხედვით, პიონერული მკურნალობა რვა პაციენტიდან შვიდს ეფექტურად დაეხმარა.
ერთ-ერთი მათგანი — და ამ მკურნალობის ისტორიაში პირველი — არის 47 წლის ნიკი გაი, რომელმაც საკუთარი გამოცდილება ექსკლუზიურად BBC-ს გაუზიარა.
მისი თქმით, შედეგები წარმოუდგენელია.
„ეს ცხოვრების შემცვლელია. ყველაფერი დამიბრუნა. ახლა შემიძლია ვუყურო, როგორ იზრდება ჩემი შვილი,“ — ამბობს ის.
„მანამდე მხოლოდ თითების დათვლას ვახერხებდი და ყველაფერი ძლიერ ბუნდოვანი იყო, ახლა კი ვხედავ.“
ამჟამად ნიკის შეუძლია თვალის ტესტის ცხრილზე ასოების უმეტესობის დანახვა და წაკითხვა. იგი მხოლოდ ერთი ხაზით ჩამორჩება იმ ზღვარს, რომელიც კანონით ავტომობილის მართვისთვის არის საჭირო — რაც უზარმაზარი პროგრესია იმ მდგომარეობასთან შედარებით, როცა იგი ნაწილობრივ მხედველობადაკარგული იყო, ახლოს დანახვისთვის ლუპას იყენებდა და გადაადგილებისას მეხსიერებას ეყრდნობოდა.
„თუ ჩემი მხედველობა სიცოცხლის ბოლომდე ასეთი დარჩება, ეს აბსოლუტურად შესანიშნავი იქნება. შესაძლოა, ვეღარასდროს შევძლო მანქანის მართვა, მაგრამ ამასაც სიამოვნებით მივიღებ,“ — ამბობს ნიკი.
ჰიპოტონიის დროს თვალის შიგნით წნევა საშიშად ეცემა, რის შედეგადაც თვალის კაკალი თითქოს საკუთარ თავში იკეცება. ეს მდგომარეობა შეიძლება განვითარდეს თვალის შიგნით არსებული ბუნებრივი ჟელესმაგვარი სითხის არასაკმარისი გამომუშავების გამო, ასევე ტრავმის, ანთების, ოპერაციის ან გარკვეული მედიკამენტების გვერდითი ეფექტის შედეგად. მკურნალობის გარეშე ჰიპოტონიამ შესაძლოა მხედველობის სრული დაკარგვა გამოიწვიოს.
აქამდე ექიმები ცდილობდნენ თვალის „გაბერვას“ სტეროიდებისა და სილიკონის ზეთის გამოყენებით, თუმცა ეს მეთოდები ხანგრძლივ პერიოდში ტოქსიკურია და მხედველობის რეალურ აღდგენას ვერ უზრუნველყოფს. სილიკონის ზეთი სინათლეს ცუდად ატარებს, რის გამოც ხედვა ბუნდოვანი რჩება — მაშინაც კი, როცა თვალის უკანა ნაწილში მდებარე მხედველობისთვის საჭირო უჯრედები ფუნქციონირებს.
Moorfields-ის სპეციალისტებმა სრულიად განსხვავებული მიდგომა სცადეს და გამოიყენეს დაბალფასიანი, გამჭვირვალე, წყლის ბაზაზე დამზადებული გელი — ჰიდროქსიპროპილმეთილცელულოზა (HPMC), რომელიც აქამდე თვალის ქირურგიის გარკვეულ პროცედურებში გამოიყენებოდა.
ერთჯერადი გამოყენების ნაცვლად, ექიმებმა ეს გელი თვალის ძირითად ნაწილში შეიყვანეს, როგორც ახალი ტიპის თერაპია.
ნიკის მხედველობის პრობლემები პირველად 2017 წელს დაიწყო, შვილის დაბადებიდან მალევე. მას მარჯვენა თვალში დიდი რაოდენობით სილიკონის ზეთი შეუყვანეს, თუმცა მკურნალობამ თითქმის ვერ უშველა. რამდენიმე წლის შემდეგ იგივე პრობლემა მარცხენა თვალშიც განვითარდა.
„როცა მარცხენა თვალშიც დავკარგე მხედველობა, ვიფიქრე — უნდა არსებობდეს რაღაც სხვა, რაც შეგვიძლია ვცადოთ,“ — ამბობს ნიკი.
„ეს სუფთა ჯიუტობა იყო. უბრალოდ ვთქვი: არ ვნებდები.“
მისმა თვალის ექიმმა, ჰარი პეტრუშკინმა, განმარტა, რომ მათ გადაწყვიტეს თვალის შევსება ისეთი ნივთიერებით, რომელიც ფორმის აღდგენასთან ერთად ხედვის შესაძლებლობასაც შეინარჩუნებდა.
მისი თქმით, ამ მკურნალობას პოტენციურად შეუძლია ყოველწლიურად ასობით ან ათასობით ადამიანს დაეხმაროს დიდ ბრიტანეთში — იმ პირობით, რომ თვალის უკანა ნაწილში მხედველობისთვის საჭირო უჯრედები სიცოცხლისუნარიანი იქნება.
ამ დროისთვის Moorfields Eye Charity-ის დაფინანსებით მკურნალობა 35 პაციენტს ჩაუტარდა, ხოლო პირველი რვა პაციენტის შედეგები გამოქვეყნდა British Journal of Ophthalmology-ში. თერაპია ტარდება სამიდან ოთხ კვირაში ერთხელ, დაახლოებით 10 თვის განმავლობაში.
მკვლევარები იმედოვნებენ, რომ მომავალში უკეთ შეძლებენ იმის განსაზღვრას, ვინ მიიღებს ყველაზე მეტ სარგებელს ამ მკურნალობისგან.
„ეს მართლაც გამორჩეული ისტორიაა. შედეგები ძალიან იმედისმომცემია, თუმცა ჯერ საწყის ეტაპზე ვართ,“ — ამბობს პეტრუშკინი.
„ვფიქრობდით იმ რისკზე, რომ შეიძლებოდა ზიანი მიგვეყენებინა ადამიანს, რომელსაც ფაქტობრივად მხოლოდ ერთი მოქმედი თვალი ჰქონდა. მაგრამ ეს გამოსავალი მოვიფიქრეთ — და იმუშავა.“
„ადამიანი, რომელსაც ყველა ნიშნით ორივე თვალში უნდა დაეკარგა მხედველობა, ახლა ჩვეულებრივ ცხოვრობს. უკეთეს შედეგზე ვერც ვიოცნებებდით.“